Dişler Neden Hassaslaşır? Soğuk ve Sıcak Hassasiyetinin Nedenleri
Soğuk içecekte zonklayan diş, mine aşınmasından diş eti çekilmesine kadar farklı nedenlere işaret edebilir. Hassasiyetin mekanizması ve hangi durumun acil olduğu.
Diş Hassasiyeti Nasıl Ortaya Çıkar?
Soğuk bir içecekte, tatlı bir yiyecekte ya da soğuk havada nefes alırken hissedilen kısa süreli keskin his, diş hassasiyeti olarak tanımlanır. Bu his, uyaran ortadan kalktığında hızla geçer; süren veya kendiliğinden başlayan ağrıdan farklıdır.
Hassasiyetin altında yatan mekanizma
Dişin dış yüzeyini örten mine, altındaki dentin dokusunu korur. Dentin, içinde diş sinirine uzanan mikroskobik kanalcıklar (dentin tübülleri) barındırır. Mine incelir veya kök yüzeyi açığa çıkarsa bu kanalcıklar dış ortama açılır. Sıcaklık değişimi ve tatlı gibi uyaranlar kanalcıklardaki sıvının hareketine yol açar; bu hareket sinir ucunda kısa bir uyarı oluşturur. Hissedilen keskinliğin nedeni budur.
Mine aşınmasına yol açan etkenler
- Asitli gıda ve içecekler: Turunçgiller, gazlı içecekler ve sirke içeren gıdaların sık tüketimi mine yüzeyini zamanla çözebilir.
- Sert fırçalama: Sert kıllı fırça ve yatay, bastırarak yapılan fırçalama, mine ve diş eti kenarında aşınma oluşturabilir.
- Diş sıkma ve gıcırdatma: Çiğneyici yüzeylerdeki aşınma ve diş boynundaki çentiklenmeler bu alışkanlıkla ilişkili olabilir.
- Reflü ve sık kusma: Mide asidinin ağza ulaştığı durumlarda mine kaybı hızlanabilir.
Diş eti çekilmesi ve açığa çıkan kök yüzeyi
Kök yüzeyi mine ile kaplı değildir; sement adı verilen daha ince bir dokuyla örtülüdür ve dış etkenlere daha duyarlıdır. Diş eti çekildiğinde bu bölge açığa çıkar ve hassasiyet belirginleşir. Çekilmenin nedeni diş eti hastalığı olabileceği gibi, yanlış fırçalama tekniği de olabilir.
İşlem sonrası geçici hassasiyet
Diş taşı temizliği, dolgu veya beyazlatma sonrasında birkaç gün süren hassasiyet görülebilir. Bu, dokunun işleme verdiği olağan yanıtın parçasıdır ve genellikle kendiliğinden azalır. Giderek artıyorsa değerlendirilmesi gerekir.
Evde alınabilecek önlemler
Yumuşak kıllı fırçaya geçmek, dairesel ve nazik fırçalama tekniği uygulamak, asitli gıdalardan hemen sonra fırçalamak yerine ağzı suyla çalkalayıp bir süre beklemek ve hassasiyet giderici diş macunlarını düzenli kullanmak yardımcı olabilir. Bu önlemler belirtiyi hafifletir; ancak altta çürük, kırık veya diş eti hastalığı varsa nedeni ortadan kaldırmaz.
Hangi durum hassasiyet değildir?
Uyaran kalktıktan sonra dakikalarca süren, kendiliğinden başlayan, gece artan veya ağrı kesiciyle zor kontrol edilen ağrı, basit hassasiyetten farklı bir tabloyu işaret edebilir. Diş etinde şişlik, ısırmada ağrı veya dişte renk değişikliği eşlik ediyorsa gecikmeden hekime başvurulmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Hassasiyetin nedeni ve uygun yaklaşım, ancak klinik muayene ve gerekli görülen radyolojik değerlendirme sonrasında belirlenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aniden başlayan hassasiyet neyi gösterir?
Yıllardır sorunsuz bir dişte birden ortaya çıkan hassasiyet, kademeli olarak gelişen dentin açığa çıkmasından farklı bir nedene işaret edebilir. Yeni bir çürük, dolgu kenarında sızıntı, dişte çatlak veya yakın zamanda yapılmış bir restorasyonun kapanış fazlalığı akla gelir. Belirli bir dişte yoğunlaşan ani hassasiyet, yaygın hassasiyetten farklı değerlendirilir ve muayene gerektirir.
Tatlıya karşı hassasiyet neden olur?
Tatlı uyaranın oluşturduğu yoğunluk farkı, açığa çıkmış dentin kanallarındaki sıvıyı hareket ettirir ve bu hareket ağrı olarak algılanır. Mekanizma soğuk hassasiyetiyle aynıdır. Buna karşılık yalnızca tatlıya karşı gelişen ve süre olarak uzayan hassasiyet, çürüğün dentine ulaşmış olabileceğini düşündürür; bu ayrım muayene ve gerektiğinde röntgenle yapılır.
Hangi gıdalar hassasiyeti artırır?
Asidik içerikli gıda ve içecekler mine yüzeyini geçici olarak yumuşatır ve zamanla erozyona yol açar: limon ve narenciye, sirke, gazlı içecekler, enerji içecekleri ve bazı meyve suları başlıcalarıdır. Bunların sık tüketilmesi, tek seferde çok tüketilmesinden daha risklidir. Tüketimin hemen ardından fırçalamak yumuşamış yüzeyde madde kaybını artırır.
Hassasiyet için dolgu gerekir mi?
Her hassasiyet dolgu gerektirmez. Nedeni açığa çıkmış kök yüzeyi ise, önce fırçalama tekniğinin düzeltilmesi ve hassasiyet giderici ürünler değerlendirilir. Diş boynunda belirgin madde kaybı, çentik ya da çürük varsa örtücü bir restorasyon gündeme gelir. Hangisinin uygun olduğu, madde kaybının miktarına ve şikâyetin şiddetine göre muayenede belirlenir.