Dolgu mu, Kaplama mı? İnley ve Onley Ne Zaman Gündeme Gelir?
Madde kaybı büyüdükçe doğrudan dolgunun sınırına gelinir. Dolgu, inley/onley ve kaplama arasındaki karar hangi ölçütlere göre verilir?
Kararı Belirleyen Şey: Kalan Diş Dokusu
"Dolgu mu yapılsın, kaplama mı?" sorusunun cevabı, çürüğün büyüklüğünden çok geriye ne kadar sağlam diş kaldığına bağlıdır. Modern diş hekimliğinin temel ilkesi, sağlam dokuyu olabildiğince korumaktır. Bu nedenle karar, "en dayanıklı olan" değil, "yeterli olan en koruyucu seçenek" üzerinden verilir.
Doğrudan dolgunun sınırı nerede başlar?
Kompozit dolgu ağız içinde, katman katman yerleştirilir ve ışıkla sertleştirilir. Küçük ve orta boy kayıplarda oldukça başarılıdır. Ancak boşluk büyüdükçe iki sorun belirginleşir: malzeme sertleşirken bir miktar büzülür ve bu büzülme geniş alanlarda kenar açıklığına yol açabilir; ayrıca komşu dişle olan temas noktasını ve çiğneyici yüzey anatomisini ağız içinde doğru şekillendirmek zorlaşır.
İnley ve onley arada nerede durur?
Bu restorasyonlar ağız dışında, alınan ölçü üzerinden laboratuvarda hazırlanır ve sonra dişe yapıştırılır. Model üzerinde çalışıldığı için temas noktası ve tüberkül anatomisi daha kontrollü oluşturulabilir; büzülme sorunu da ortadan kalkar.
- İnley: Tüberküller arasında kalan boşluğa yerleşir, tüberkülleri örtmez.
- Onley: Madde kaybı tüberküllere ulaştığında bir veya birkaç tüberkülü kapsayacak şekilde uzanır.
İkisi de dişi çepeçevre sarmaz — bu, kaplamadan temel farkıdır.
Kaplama ne zaman kaçınılmaz olur?
Diş duvarlarının çoğu kaybedilmişse, kalan duvarlar çiğneme kuvvetine dayanamayacak kadar inceyse veya dişte kırık hattı varsa, dişi çepeçevre saran bir restorasyon gerekebilir. Kanal tedavisi görmüş arka dişlerde de kırılganlık arttığı için kaplama sıklıkla gündeme gelir.
İnley ve onley restorasyonların uygulama süreci hakkında ayrıntı için ilgili tedavi sayfamıza, kaplama seçenekleri için zirkonyum kaplama sayfamıza bakabilirsiniz.
Eski büyük dolgular
Yıllar önce yapılmış geniş dolguların altında zamanla çürük ilerleyebilir veya dolgu kenarında açıklık oluşabilir. Bu dolgular yenilenirken boşluk genellikle daha da büyür; işte bu noktada doğrudan dolgu yerine inley/onley değerlendirilmesi anlam kazanır.
Karar verirken bakılan diğer ölçütler
Kalan duvar sayısı ve kalınlığının yanı sıra; dişin ağızdaki konumu, karşıt dişlerle kapanış ilişkisi, diş sıkma alışkanlığının varlığı ve diş eti sağlığı da değerlendirilir. Aynı büyüklükteki iki kayıp için farklı kişilerde farklı kararlar verilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Dişiniz için uygun restorasyon türü, klinik muayene ve gerekli görülen radyolojik değerlendirme sonrasında belirlenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Dolgu ne zaman yetersiz kalır?
Madde kaybı dişin tüberküllerine ulaştığında ve kalan duvarlar inceldiğinde, ağız içinde tabaka tabaka yerleştirilen dolgu dişi kırılmaya karşı yeterince destekleyemez. Dolgunun genişliği dişin genişliğine yaklaştıkça kırılma riski artar. Bu noktada inley, onley veya tam kaplama gibi ağız dışında üretilen seçenekler gündeme gelir. Sınırın nerede olduğunu kalan duvarların kalınlığı belirler.
Büyük dolgu dişi kırar mı?
Dolgunun kendisi kırmaz, ancak geniş bir dolgu dişin kendi yapısal desteğinin azaldığı anlamına gelir. Çiğneme sırasında tüberküller birbirinden uzaklaşacak biçimde zorlanır ve zamanla çatlak oluşabilir. Kanal tedavisi görmüş dişlerde bu risk daha yüksektir, çünkü diş hem beslenmesini yitirmiş hem de daha fazla madde kaybetmiştir.
Eski amalgam dolgular değiştirilmeli mi?
Sızdırmayan, kenar uyumu bozulmamış ve altında çürük bulunmayan bir amalgam dolgunun yalnızca eski olduğu için değiştirilmesi önerilmez; değişim her seferinde bir miktar sağlam doku kaybı demektir. Değişim, kenarda sızıntı, altında çürük, kırık ya da dişte çatlak bulunması durumunda gündeme gelir. Estetik tercih de bir gerekçe olabilir; bu durumda karar hastayla birlikte verilir.
Dolgu düştüğünde ne yapılmalı?
Düşen dolgunun yerine kendi başınıza bir şey yerleştirmeyin. Bölgeyi nazikçe temizleyin, o tarafta çiğnemekten kaçının ve mümkün olan en kısa sürede randevu alın. Açıkta kalan diş dokusu hem hassasiyet verir hem de çürüğün hızla ilerlemesine açıktır. Ağrı, şişlik veya keskin bir kenarın dile zarar vermesi söz konusuysa beklenmemelidir.